PARROQUIAS DE SOBER

SOBER PARROQUIA A PARROQUIA

2011-06-18T06:46:00.000-07:00

Ti dis: Galicia é ben pequena. Eu dígoche: Galicia é un mundo… Pode ela ser pequena en extensión; en fondura, en entidade é tan grande como queiras…
Vicente Risco

Acompáñanos nesta viaxe polas vintedúas parroquias de Sober, células territoriais básicas do noso país.

Preme nas imaxes da columna dereita para entrar na sección adicada a cada parroquia, un mundo cada unha delas.

DOADE (San Martiño)

2010-07-31T14:22:00.000-07:00

DATOS BÁSICOS (Doade)

2010-07-29T14:23:00.000-07:00

TRADICIÓNS (Doade)

2010-07-28T14:24:00.000-07:00

LENDAS (Doade)

2010-07-27T14:25:00.000-07:00

ARQUEOLOXÍA (Doade)

2010-07-26T14:27:00.000-07:00

MEGALITISMO

Mámoa do Alto dos Cousos

CASTROS

PLÁSTICA CASTREXA

Hexasquel do Escalleiro

ÉPOCA GALAICO-ROMANA

DOCUMENTOS (Doade)

2010-07-25T14:33:00.000-07:00

CAPELA DE CARBALLEDA

2010-07-24T14:34:00.000-07:00

DOCUMENTOS (Doade)

2009-05-01T12:45:00.000-07:00

IDADE MODERNA

“E así vai o Sil ata a Ponte de Paradela, a cal podería ser ela soa unha cousa notable, pois é unha ponte de madeira que non debe haber outra semellante en toda España. Está alí tamén o río fundido entre dúas serras moi altas, e este pasa polo medio de dúas penas, onde en riba de cada unha delas hai unha torre, e de torre en torre vai polo aire un edificio de madeira que ten cento vinte pés de largo, e para pasar a cada unha destas torres hai outra ponte de madeira co seu capitel en cada unha; é cousa de admirar…”

Descripción do Reino de Galicia

Licenciado Molina

Ano 1550
[De: Toxosoutos; 2003]

VILAESCURA (Santa María)

2009-01-31T14:22:00.000-08:00

AMANDI (Santa María)

2009-01-31T07:02:00.000-08:00

BOLMENTE (Santa María)

2009-01-31T01:17:00.000-08:00

DATOS BÁSICOS (Amandi)

2009-01-30T07:05:00.000-08:00

* Superficie: 6,86 km2

* Latitude: 42º 24' N

* Lonxitude: 7º 29' W

Igrexa parroquial no lugar de A Tenencia.

Amandi é unha forma do nome latino Amandus, que significa “o que debe ser amado”. Amandus chamaríase o primeiro posuidor dunha vila situada neste lugar, chamada de Amandus, que en latín se expresa así: Amand-i.

Lugares: Albar - Aldea de Arriba - Amandi - A Cal - Cantón - As Cortiñas - As Forcadas - A Lama - O Lameiro - As Moreiras - A Nogueira - O Pacio - As Pozas - A Ribeira - Santa Locaia - San Pedro - Santo Tirso - A Tenencia - A Travesa - Vigo - Viloudriz.

TRADICIÓNS (Amandi)

2009-01-29T07:17:00.000-08:00

- Festa parroquial: Virxe do Rosario; terceiro fin de semana de Outubro.* Na foto, o que queda do palquiño circular a carón do lugar de A Tenencia.

LENDAS (Amandi)

2009-01-28T07:26:00.000-08:00

OS MOUROS DA CASTRELA “Por elí, agochados, viven os mouros nas covas fondas da Castrela, onde desaparecían os pequenos incautos. O tío Ramón collía moitas veces un candelabro e iba durmir a elas. Nelas compuxo unha mazurca inspirada na súa vida”.

*Aurelia do Carrazúa --- Lobios --- 9-VII-2003 e 23-IV-2006.

O Magito dicía que encontrara na Castrela uns candelabros de ouro que escondera nunha cova. Alguén que debeu de ver como os agochaba, roubóullos.

* Mango de Viladime de Abaixo --- Lobios --- 29-II-2008.

A PENA DA CAIXA DAS ÁNIMAS
A Pena da Caixa das Ánimas ten dous buracos polos que se se meten as mans se tocan dúas cadeas que se moven.

* Pareal de Amandi --- Amandi --- 12-III-2003.

AS MOURINALLAS “Nas Mourinallas, por riba de Valdés, vivían os mouros nunhas covas onde de pequenos tirabamos pedras para sentilas cair. Non sabiamos moi ben como podían vivir alí”.
* Manuela das Moreiras --- Amandi --- 13-II-2006.
A FONTE DA MOURA
De antigo, os pobos foron erixidos ó lado de manaciais de auga por razóns evidentes de comodidade e supervivencia. A parte dun ben necesario, a auga é un espazo simbólico de carácter universal. Tén Amandi moitas fontes, algunhas minas ás que se accede por escaleiras de pedra, lugares illados con portas para outros mundos. Ó lado da igrexa de Amandi está a Fonte dos Mouros. Ós pequenos decíanlle que non se arrimaran a ela, que podía sair unha moura que alí vivía e levalos con ela para sempre.

* Pepe da Caixa ---A vide-Cantón --- Amandi --- 9-VI-2000.

Entre As Pozas e Santa Locaia hai, tamén, unha Fonte da Moura.
* Aurelia do Carrazúa ---Lobios --- 23-IV-2006.
O TESOURO DE SANTO TIRSO
Houbo unha capela en Santo Tirso baixo a advocación que lle dá nome ó lugar. Tirso, recórdanos Nicandro Ares, fai referencia ó bastón adornado con edras e rematado en piña, emblema do Dionisos grego ou o Baco romano. O Santo cristián non logra desprenderse das atribucións do deus do desenfreo. Propio para estas terras de afamados caldos un santo con reminiscencias deste deus pagán da amizade e da alegría de vivir, un dos efectos dos xenerosos grolos dun amandi.

A capela, despois de sufrir moitos avatares e de ser practicamente derruída e vendida a pedra, comprouna o pai do informante porque lle dicían que alí había un tesouro escondido. Cavou e cavou sen que nunca aparecera nada.
Hoxe, convertida en alpendre para gardar a maquinaria, resalta ó seu carón un pozo cuberto por unha edificación en pedra.

* José “Fofito”de Santo Tirso --- Amandi --- 8-I-2009.

O VIÑO DA RIBEIRA DE SAN MARTIÑO
Á ribeira de San Martiño en Amandi, onde en tempos houbera unha capela adicada ó santo, viñan en barcas buscar o viño para misar en Roma.

* Victoriano de As Moreiras --- Amandi --- 29-III-2008.

O POBRE DE ALBAR (aquí)

AS BORREAS

2009-01-27T07:57:00.000-08:00

ROMÁNICO DE AMANDI

2009-01-26T08:05:00.000-08:00

Portada románica da Igrexa de Amandi.

Marcas de canteiro na igrexa de Amandi.

Pía románica da Igrexa de Amandi. Foto: Tino Vila.

PAPORRUBIO NA FONTE DA MOURA

2009-01-25T08:18:00.000-08:00

POZO DE SANTO TIRSO

2009-01-24T16:49:00.000-08:00

RIBEIRA DE AMANDI

2009-01-23T16:53:00.000-08:00

O Cachón.

Ribeira de San Martiño.

ACIOS EN AMANDI

2009-01-22T16:59:00.000-08:00

FONTE DA MOURA

2009-01-20T17:01:00.000-08:00

PUNTEIROS DE RAMÓN CARRAZÚA

2009-01-19T17:04:00.000-08:00

SAN PEDRO DE AMANDI

2009-01-18T15:13:00.000-08:00

Arquitectura tradicional no lugar de San Pedro (Amandi).

ARQUEOLOXÍA (Amandi)

2009-01-05T17:09:00.000-08:00

CASTROS

A Castrela.
Atopáronse restos materiais cerámicos.

CASTRO DE VILAESCURA

2009-01-05T14:27:00.000-08:00

Terraplén do castro de Vilaescura.

Cacho de muíño chairo e pedazos de cerámica.

OVELLAS

2009-01-05T01:25:00.000-08:00

DOCUMENTOS (Amandi)

2009-01-04T17:11:00.000-08:00

IDADE MEDIA

"villa quos vocitant Amandi, cum ecclesia ibi fundata Santae Mariae... per terminum inter Sancta Maria et Lovios, de alia parte per illas Petras de Canton, et de tertia pars ad illa Peraria de Oldriti, et inde ad Portum de Guntin"

Testamento de Odoario.

Ano 747

"in territorio Verosimo, prope rivulo Sile, iuxta Castrum vocitatum Francos, aliud monasterium ab antiquo dictum S. Mariae de Amandi, quod peccato impediente destructum est ab hismaelitis et a me reedificatum"

Doación de Afonso II da Igrexa de Amandi a Lugo na que se menciona a destrucción do mosteiro de Amandi polos ismaelitas.

Ano 841

"in Verosmo monasterium Sancte Marie de Amandi cum ecclesia S. Tirsi et eius adiunctionibus ab integro"

Documento de Afonso III.

Ano 897

IDADE MODERNA

Descripción do Reino de Galicia

Licenciado Molina

Ano 1550
[De: Toxosoutos; 2003]

ANLLO (Santo Estevo)

2008-12-31T12:13:00.000-08:00

DATOS BÁSICOS (Anllo Santo Estevo)

2008-12-30T12:22:00.000-08:00

* Superficie: 11,14 km2
* Latitude: 42º 26' N
* Lonxitude: 7º 37' W

Di Nicandro Ares Vázquez que "o nome desta parroquia (e o de Anllo San Martiño) se debe á situación das mesmas, no ángulo de confluencia do río Cabe co Sil."

Lugares: O Arroxó - A Barca - Bouzas - A Burdalla - O Cabarco - O Campo de Anllo - Castinande - A Cegoñeira - Cuñas de Abaixo - Cuñas de Arriba - Hortás - A Mogueira - Nogueira - Pacios de Anllo - Portizó - A Pousa - Regueiro - Souto Novo - O Xuncal.

TRADICIÓNS (Anllo Santo Estevo)

2008-12-29T12:30:00.000-08:00

- Festa parroquial: Santo Antón; 13 de Xuño.

* Dende finais do século XX a festa celébrase turnándose coa parroquia de Bolmente: un ano celébrase o fin de semana máis próximo ao día 13 e outro ano ao fin de semana seguinte.

PETROGLIFOS DA TAPADA DO MONTE

2008-12-24T13:15:00.000-08:00

* Coñecer máis aquí.

BARANTES (San Xoan)

2008-11-30T13:31:00.000-08:00

BROSMOS (Santa Cruz)

2008-08-31T13:40:00.000-07:00

BULSO (San Pedro)

2008-07-30T13:46:00.000-07:00

GUNDIVÓS (Santiago)

2008-03-31T17:51:00.000-07:00

PINOL (San Vicente)

2008-01-31T15:53:00.000-08:00

Santuario da Virxe de Cadeiras (s. XVIII).

NEIRAS (San Salvador)

2008-01-31T08:00:00.000-08:00

ANLLO (San Martiño)

2008-01-31T05:25:00.000-08:00

FOTO: Carlos Rueda.

DATOS BÁSICOS (Pinol)

2008-01-30T16:02:00.000-08:00

* Superficie: 5,47 km2
* Latitude: 42º 24' N
* Lonxitude: 7º 32' W

Segundo Nicandro Ares, Pinol "foi unha vila propia de Piniolus, antropónimo diminutivo de Pinius, derivado de Pinus "pino", árbore e nome persoal".

Lugares: O Campo - Cimadevila - Chavián - As Chousas - As Gándaras - O Outeiro - O Pacio - Portabrosmos - Sampil - San Paio - Vilariño.

DATOS BÁSICOS (Neiras)

2008-01-30T04:32:00.000-08:00

* Superficie: 8,94 km2
* Latitude: 42º 28' N
* Lonxitude: 7º 33' W
Igrexa parroquial no lugar de Suairexa.

Neiras probablemente proveña dun nome persoal prelatino (Narius, Naerius ou Nerius).

No ano 891 menciónase o ribolum Neires.

Lugares: Castroseiros - A Costa - A Devesa - Escouredo - Guntís - O Mollón - Queiroedo - O Roxo - Suairexa - A Vacariza - A Venda - O Ventorrillo - O Vilar.

TRADICIÓNS (Neiras)

2008-01-29T05:04:00.000-08:00

- Festa parroquial: San Salvador, 8 de agosto. Celébrase na primeira fin de semana de agosto.

Ata inicios dos anos 90 do século XX era unha festa moi concorrida, sobre todo á hora do xantar, con corros de comidas de xente de Sober en torno ao río no campo da festa e arredores.

- Festa do lugar de A Vacariza: Santo Antón.

- Tamén houbo festas no Vilar e Castroseiros.

- As festas do Entroido foron importantes ata os anos 80. Facíanse os compadres e comadres e íase en comparsa por toda a parroquia. Polo Entroido, os de Neiras e Gundivós ían en roda cos pallóns acesos polo castro de Gundivós, para que se viran ao lonxe.

- Na actualidade séguese a celebrar a festa parroquial e a Asociación Veciñal recuperou o magosto e a festa do sábado de Entroido.

LENDAS (Neiras)

2008-01-28T05:22:00.000-08:00

A OLA DA DEVESA

É unha poza fonda e negra onde brúa o regato polos muiños do Fervedón. Para mirarlle a profundidade metíaselle a corda dun carro cun peso na punta sen que nunca ninguén lle dera chegado ó fondo. Según o avó da Maika, metéronse dous buzos por el e tardaron dous días en saír, tan grande é alí no fondo; e grazas, que cando xa se daban por perdidos, viron a luz da poza e puidéronse guiar. Según a crenza popular é un lugar de moitísima auga e está todo minado por baixo formando unha lagoa grandísima, á que vai dar un pasadizo que sae da Roda do Castro. Rego abaixo hai un lugar ao que chaman A Lagoa.

*Maika do Vilar --- Neiras --- 24-VI-2005.
*Manoliño da Devesa --- Neiras --- 24-XI-2005.

A PENA DA MOURA DO VILAR

Hai xa moito tempo que andaba unha moza co gando no monte da Cortiña do Vilar. Cando viña para a casa, polo camiño, atopouse cunha fermosa moura, de ollos azuis e louros cabelos que peinaba ó sol; o seu reflexo facíaos parecer de ouro.

A moura compadeceuse da rapaza e fíxolle un regalo: mandoulle pechar os ollos, púxolle algo dentro do delantal, e díxolle que non podía miralo ata chegar á casa.

Polo camiño, a rapaza non resistiu a curiosidade e mirou: e viu que eran carbóns. Enfurruñada, tirou con eles, e os carbóns, sen que a rapaza se dera conta volvéronse lagartos xigantes. Ía camiñando cando sentiu un ruido por detrás e mirou, e os lagartos comérona.

Contan que cando os raios de sol dan na pena, sae a moura a peitear os cabelos na compaña da rapaza.

* Maika do Vilar --- Neiras --- 6-IX -2005.

O TESOURO DA DEVESA

Ao parecer, a casa do Manoliño da Devesa fixérona uns romanos que apareceron polo lugar cuns burros cheos de ouro. Esconderon o ouro en distintas partes da casa e nos arredores: tanto agocharon que ata os ratos o sacaban dos seus escondrixos. Nunha ocasión viñeron uns ladróns, colleron a muller da casa e ameazaron con matala se non lle dicía das riquezas; o home, que estaba agochado, colleu unha ecopeta e matou aos ladróns. Acabaron desaparecendo para sempre na Ola, ese fondo burato que comunica cunha lagoa subterránea da que non se lle coñece a profundidade.

Andando os anos, a criada, para quedarse co tesouro, envelenou aos amos e tirounos á Ola, sen que ninguén, nunca, volvera saber máis deles; criou aos pequenos e fíxose ama de todo.

* Maika do Vilar --- Neiras --- 24-VI-2005.

Din que no Tesouro hai unha pedra con inscripcións que garda moitas riquezas.

* Manuela Sáez de Monforte de Lemos que ía de pequena a Castroseiros --- Neiras --- 2005.
* Chon e Chelo de Castroseiros --- Neiras --- 26-X-2006.

ELEMENTO MATERIAL: Por riba mesmo do pobo da Devesa, nas abas da Roda do Castro, hai unha finca que lle chaman O Tesouro. No cima do eido hai unha fonte da que levaban a auga a través dunha canalización de pedra.

AO REDOR DA LENDA: O manolo da Devesa. ademáis de ser bo e xeneroso, e todo un personaxe. É capaz de encontrarche auga co seu péndulo e dicirche a profundidade a que está e mesmo pode utilizalo para dicirche onde se localiza o mal nun corpo. Chámano de moitos lugares e, polo que temos oído, é infalible buscando abondosos mananciais. Entre as moitas destrezas que posúe, ten fama de ser un dos mellores carpinteiros da comarca. Un dos seus traballos máis coñecidos é unha réplica do carro da Virxe dos Anxos en Lobios.

PENA DA VIRXE DE CADEIRAS

2008-01-23T16:13:00.000-08:00

ARQUEOLOXÍA (Neiras)

2008-01-21T12:56:00.000-08:00

NEOLÍTICO
A pena do Marco Longo

Mide a pedra 1´76 m. de longo, presentando unha tendencia estilizada con coviñas aliñadas, sucos e un círculo prepucial na parte superior que lle confire un aspecto fálico. A pena servía de límite entre as parroquias de Refoxo, Neiras, Canaval e Mañente (Pantón), asegurando algúns veciños ser marco divisorio entre a casa dos Andrade coa de Tor ou da Bastida. A pedra foi atopada nunha canle de regadío, e o arqueólogo que supervisaba as obras do desterre para un paso sobre a vía do tren no traxecto Monforte–Canaval, decidiu, para protexela, levala ao Museo Provincial, onde se atopa depositada.

CASTREXO

A Roda

Castro de pequeno tamaño moi deteriorado polas intensas labouras agrícolas.

A Roda do Castro (parroquia de Gundivós, domina o val de Neiras).

Foi moi alterado por labouras agrícolas, mais apréciase perfectamente a planta circular deste asentamento, con terraplén. Nunha cota inferior, unha terraza aproveita unha nova superficie, asentándose sobre un importante terraplén.

ROSCAS DE NEIRAS

2008-01-21T04:35:00.000-08:00

Estas roscas, similares ás que se venden no Santo Antón en Monforte, eran elaboradas pola parroquia de Neiras o día da festa; sacábanse na procesión e vendíanse despois da misa á xente da zona que viña comer de campo xunto ó río.

A PISCA NO INCHAÍN

2008-01-20T05:15:00.000-08:00

PROENDOS (Santa María)

2008-01-01T17:39:00.000-08:00